Hotspot Grote rivieren

De klimaatverandering stelt het waterbeheer van het rivierengebied voor een nieuwe uitdaging. Het klimaat verandert met als gevolg een toename van neerslag en verdamping, hogere rivierafvoeren in de winter en meer droogte in de zomer. Stijgende zeespiegel en toenemende rivierafvoeren betekenen - zonder aanvullende maatregelen - een toenemende kans op overstromingen. Een grotere kans op wateroverlast, maar ook droogte, speelt niet alleen in Laag-Nederland, maar ook in Hoog-Nederland. Tevens is te verwachten dat de ruimtelijke ordening in het rivierengebied zal blijven veranderen, waardoor bijvoorbeeld het waterbergend vermogen van het riviersysteem als geheel kan verminderen.

De Nederlandse overheid heeft reeds maatregelen genomen met de programma's 'Waterbeheer 21ste eeuw', ' Ruimte voor de Rivier' en 'Veiligheid Nederland in Kaart'. Echter de meeste van bovengenoemde programma's gaan ervan uit dat de huidige weersextremen op de lange termijn met dezelfde regelmaat blijven voorkomen. Zo bestaat het huidige veiligheidsbeleid van de rijksoverheid voor de grote rivieren voornamelijk uit de maatregelen die zijn genoemd in de PKB Ruimte voor de rivier. Er zijn vier lange termijn scenario's doorgerekend tot 2040 en de gevolgen daarvan op overstromingsrisico's. In alle vier de scenario's wordt verondersteld dat de voorgestelde PKB-maatregelen uiterlijk in 2015 zijn uitgevoerd. In dat jaar zullen de veiligheidsniveaus in een aantal dijkringen naar verwachting nog steeds lager zijn dan de (huidige) wettelijke normen.

Verder heeft ook de vaste kamercommissie van Verkeer en Waterstaat vastgesteld dat niet aangenomen kan worden dat Duitsland zijn huidige -lage- normeringsysteem zal handhaven. Immers, bij overstromingen met een relatief hoge herhalingstijd overstromen grote delen van de Duitse laagvlakte. Er mag echter worden verondersteld dat op de lange termijn ook Duitsland zijn normeringen zal aanpassen om de bevolking en kapitaal te beschermen tegen hoogwater. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft de studie  ‘Aandacht Voor Veiligheid’ geïnitieerd, waarbij wordt bekeken welke additionele maatregelen er op de lange termijn nodig zijn om Nederland klimaatbestendig te maken ten aanzien van overstromingen. Hierbij wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht met de ruimtelijke ordening om te onderzoeken welke ruimtelijke aanpassingen en investeringen er op termijn nodig zijn.

Doelstelling
In drie cases in het Rivierengebied (bekijk locatie) kennis te ontwikkelen ten behoeve van waterveiligheid en klimaatadaptatie. De doelstellingen van de cases zijn:

• Biesbosch-Haringvliet: het inzichtelijk maken wat klimaatverandering op termijn betekent voor de Biesbosch en het Haringvliet en omgeving
• Betuwe-NiederRhein: onderzoeken in hoeverre men bovenstrooms in het Duitse gedeelte van de NiederRhein maatregelen kan nemen om overstromingen in Nederland te reduceren
• Kampen-IJsseldelta: een beoordeling van zomerbedverdieping, de bypass en het Masterplan voor Kampen-IJsseldelta in het licht van de klimaatverandering.

Thema’s zijn

1. wat zijn de belangrijkste veranderingen in klimaat en klimaatextremen en welke invloed hebben deze veranderingen op de verschillende functies in het gebied?
2. wat is de invloed van de overige lange-termijn trends, socio-economie, bestuurlijke veranderingen en ruimtelijke ordening
3. welke risico’s gaan er ontstaan als gevolg van lange termijn ontwikkeling?
4. welke investeringen zijn gevoelig, om hoeveel potentiële schade gaat het en op welke manier kunnen investeringen klimaatbestendig worden gemaakt?

Projecten

	HSGR02: Evaluatie van het overstromingsrisico in het stroomgebied van de Rijn Dit project ontwikkelt een uniforme methodologie voor het bepalen van overstromingsrisico. Het project sluit aan en bouwt voort op het ACER project. Het resultaat kan worden gebruikt voor: faciliteren samenwerking van stakeholders; publieke communicatie; bepalen beschermende maatregelen en afwegen daarvan… lees verder
	HSGR06: Adaptatie aan het overstromingsrisico van de Maas Toekomstige schade door overstromingen worden verwacht te stijgen. Traditioneel werd alleen het overstromingsrisico meegenomen in het ontwerpen van beschermde maatregelen, in plaats van risico (risico = kans * schade). De schade die optreedt bij grote overstromingen met een kleine kans is groot. Adaptatie moet er dus op gericht zijn deze schade te beperken… lees verder
	HSGR07: Gebiedsspecifiek onderzoek naar nieuwe dijkverbeteringsalternatieven Voor een drietal locaties is er in verschillende mate van detail gekeken naar klimaatbestendige dijkverbeteringsalternatieven. De resultaten / lessen in de gebieden: 1. Verbreding aan de buitendijkse zijde. 2. Dubbele kering om piping tegen te gaan. 3. Betrekken van stakehol-ders en timing van een integraal project blijken cruciaal…Lees verder
	HSRR07/HSGR08: Risicoperceptie, probleemeigenaarschap en adaptatie van bewoners en bedrijven De hotspots hebben grote behoefte aan een beter begrip van de term ‘risicoperceptie’ en meer inzicht in wat beleidsmakers kunnen doen om hun beleid af te stemmen op de percepties van bewoners en bedrijfseigenaren, zonder daarbij ongewenste neveneffecten, zoals lagere vastgoedwaarden, te creëren… Lees verder

Factsheets

• HSGR02: Evaluatie van het overstrominsrisico in het stroomgebied van de Rijn
• HSGR06: Adaptatie aan het overstromingsrisico van de Maas
• HSGR07: Gebiedsspecifiek onderzoek naar nieuwe dijkverbeteringsalternatieven
• HSRR07/HSGR08: Risicoperceptie, probleemeigenaarschap en adaptatie van bewoners en bedrijven

Publicaties

• De Klimaatdijk in de Praktijk (pdf)

De heer R.H. van Waveren
Rijkswaterstaat Waterdienst
Postbus 17, 8200 AA Lelystad
T: 0320 - 298722
E: harold.van.waveren(at)rws.nl
Coördinator Hotspot Grote rivieren